Ludwik MIEROSŁAWSKI	Marian LANGIEWICZ	Apolinary KUROWSKI	Romuald TRAUGUTT
Ludwik MIEROSŁAWSKI Dn. 19.I.1863 Centralny Komitet Narodowy przyjął uchwałę o utworzeniu dyktatury wojskowej pod wodzą gen. Ludwika Mierosławskiego. Nominacja wystawiona przez Tymczasowy Rząd Narodowy z datą 21.I.1863 "zapraszała" generała do sprawowania władzy" dyktatora i naczelnego wodza powstania Polski". Do Paryża wyprawiono Władysława Janowskiego jako komisarza pełnomocnego TRN z "zaproszeniem generała na funkcję dyktatora". Generał 30.I.1863 podpisał z wysłannikami rządu umowę, określającą warunki przyjęcia przez niego władzy na ziemi polskiej. Dyktator, zanim przybył do kraju zażądał od dotychczasowego kierownictwa narodowego sprawozdania z przebiegu działań powstańczych i sytuacji w kraju. Raport taki z datą 10.II.1863 opracowała Komisja Wykonawcza (S. Bobrowski i W. Marczewski), raport wpadł w ręce Rosjan. Granicę zaboru rosyjskiego dyktator przekroczył 17.II.1863 na czele grupy oficerów, ale nie w woj.. płockim, jak planowano, lecz na Kujawach. Według planu powinien przybyć z terenu Prus Zachodnich. Na zmianę planów gen. Mierosławskiego złożyły się przyczyny: wojskowe – oddziały mające osłaniać dyktatora zostały rozbite, polityczne – niechęć do generała części kierownictwa powstańczego i organizacyjne – nieskoordynowanie działań. Ostatecznie generała powitał 20-osobowy oddziałek złożony z grupy warszawskiej młodzieży studenckiej, zorganizowany przez Władysława Daniłowskiego. Broń dla oddziału zakupiona w Brukseli została skonfiskowana w Bydgoszczy przez Prusaków. Po wkroczeniu na teren Królestwa ogłosił odezwę zawiadamiającą o objęciu władzy dyktatorskiej i przedstawiającą jego program polityczno-wojskowy. Nie znajdując dostatecznego poparcia ze strony dowództwa oddziałów i kierownictwa Organizacji Narodowej został 19.II.1863 zaatakowany i rozbity przez wojska rosyjskie w bitwie pod Krzywosądzem. Z oddziałem składającym się ze sztabu i kilkudziesięciu powstańców wycofał się, łącząc po drodze z partią nacz. wojskowego woj. mazowieckiego płk Kazimierza Mielęckiego ( około 400 ludzi). Zgrupowanie ścigane przez nieprzyjaciela, zostało 21.II.1863 osaczone i rozbite w bitwie pod Nową Wsią. Dyktator nie widząc możliwości dalszego prowadzenia działań wojskowych dn. 23.II.1863 przekroczył kordon i wyjechał do Paryża. TRN 28.II.1863 uchwalił, że jeżeli do dnia 8.III.1863 gen. Mierosławski nie wróci na pole walki "dyktatura jego upadnie". Ponieważ powrót w tym terminie nie był możliwy, generał został pozbawiony władzy dyktatorskiej. Generał zjawił się w Krakowie 12.III.1863, próbując restytuować dyktaturę. Stworzył ze swoich najbliższych doradców "gabinet dyktatury styczniowej" z zaprojektowaną całą strukturą władz narodowych. Najważniejsza władza miała należeć do Naczelnika, do spełniania rozkazów Naczelnika w sprawach administracyjnych i gospodarczych miała być powołana Komisja Wykonawcza, która stanowiłaby ponadto centralny ośrodek łączności między Naczelnikiem a oddziałami powstańczymi na całym obszarze walki. Generał liczył na poparcie części czerwonej Organizacji Miejskiej w Warszawie. W pierwszych dniach IV.1863 wysłał w tym celu do stolicy swoich agentów, m.in. Władysława Daniłowskiego, który miał za zadanie doprowadzenie do skutku układów z TRN. Otrzymał instrukcję, aby domagać się od rządu restytuowania dyktatury styczniowej lub powierzenie generałowi naczelnego dowództwa powstania, gdyby układy nie dały pomyślnego rezultatu powinien zorganizować w Warszawie Komisję Rewolucyjną, mającą dochodzić praw Mierosławskiego na drodze spisku antyrządowego. Do rozmów Daniłowskiego z TRN nie doszło, rząd postanowił pertraktować z eksdyktatorem za pośrednictwem swego komisarza nadzwyczajnego na Galicję, Jana Maykowskiego, którego około 12.IV.1863 wysłał do Krakowa. Rozmowy poniosły fiasko, generał nie przyjął propozycji objęcia dowództwa w województwach na prawym lub lewym brzegu Wisły, albo na Litwie lub Rusi oraz obietnicy udzielenia mu przez RN pomocy w organizowaniu oddziałów, w zamian za zrzeczenie się praw do dyktatury. W. Daniłowski po nie dojściu do skutku pertraktacji ograniczył się do uformowania w Warszawie Komisji Rewolucyjnej (Powstańczej) do której weszli: prezes – dziennikarz Leon Chmurzyński i członkowie – trzej studenci byłej Akademii Medyko-Chirurgicznej: Zdzisław Janczewski, Franciszek Orłowski i Paweł Lewandowski oraz student Szkoły Sztuk Pięknych Julian Wyrębowski. Komisja po paru tygodniach rozwiązała się, a jej członkowie działający w Warszawie i Krakowie mieli za zadanie w ramach spisku postawić na czele powstania gen. Mierosławskiego. Generał po zerwaniu 21.III.1863 rozmów z wysłannikiem TRN Stefanem Bobrowskim, liczył na poparcie niektórych dowódców wojskowych i organizował oddziały powstańcze na własną rękę, poza strukturami Organizacji Narodowej, z zamiarem odzyskania dyktatury przez zwycięstwa na polu walki. Wyprawiony przez niego w awangardzie oddział pod dw. Stefana Malczewskiego został rozbity 4.V.1863 pod Igołomią i wycofał się do Galicji zanim nadciągnęły z stamtąd większe siły wojskowe. Generał po kilku dniach, zrezygnowawszy z przygotowywanej dużej wyprawy, wyjechał do Paryża. Tadeusz Ajdukiewicz Scena z powstania W wyniku negocjacji prowadzonych z przedstawicielami RN Karola Majewskiego, gen. Mierosławski, przebywający w Liége został 16.VIII.1863 mianowany organizatorem wojska polskiego poza granicami zaboru rosyjskiego oraz ustanowił pod jego kierunkiem Organizację Pogranicza. Nominacja ograniczała kompetencje Organizatora Generalnego tylko do ściśle określonych wojskowych sfer działania i to poza teatrem wojny tj. prowadzenia przygotowań wojskowych zewnętrznych poza zaborem rosyjskim i organizację oraz dowództwo oddziałów wojskowych poza granicami kraju. Główna kwatera Organizacji Generalnej i jej kancelaria mieściła się w Liége. Planami strategicznymi powstania miała zająć się specjalna komisja wojskowa pod kierunkiem generała złożona z dowódców wojskowych. Narada zwołana na 14.X.1863, nie odbyła się z powodu likwidacji Organizacji Generalnej. Organizacja Pogranicza podzielona została przez RN na pięć pograniczy, do których generał dodał jeszcze dwie organizacje rezerwowe: 1) Pogranicze skrajnie północne w Danii i Szwecji, obsługujące przez M. Bałtyckie Żmudź, a przez Żmudź sięgające na Ruś Białą. 2) Pogranicze Prus Wschodnich, obsługujące powstanie żmudzkie, augustowskie i tędy sięgające w głąb właściwej Litwy. 3) Pogranicze Prus Zachodnich, obsługujące powstanie płockie. 4) Pogranicze Poznańskie, obsługujące powstanie kaliskie i sięgające w głąb Mazowsza. 5) Pogranicze Galicji Zachodniej, obsługujące powstanie krakowskie i sandomierskie. 6) Pogranicze Galicji Wschodniej, obsługujące powstanie lubelskie i wołyńskie, sięgające do Podlasia i Podola. 7) Pogranicze skrajnie południowe w Mołdawii i Turcji, obsługujące Podole i Ukrainę. RN Romualda Traugutta postanowił rozwiązać Organizację Generalną i udzielić dymisji gen. Mierosławskiemu. Rząd był przekonany, że tworzenie nowej, kosztownej organizacji wojskowej, nakładającej się na dotychczasowe struktury władzy narodowej, wprowadza zamieszane i jest szkodliwe. Dodatkowym argumentem był wzgląd na rządy zachodnie. Najważniejszym argumentem za rozwiązaniem Organizacji Generalnej było przekraczanie przez gen. Mierosławskiego kompetencji na stanowisku organizatora generalnego. RN wystawił dymisję 8.XI.1863, pismo zostało przesłane za pośrednictwem komisarza pełnomocnego w zaborze austriackim Władysława Majewskiego (pismo zostało wręczone dopiero 25.XI.1863). Opóźnienie wręczenia dymisji sprawiło, że generał urzędował jeszcze parę tygodni po dacie jej wystawienia, jako organizator generalny, działalność ta dalej prowadzona była w szczególności na ziemiach zaboru pruskiego i austriackiego. Gen. Mierosławski przyjechał do Krakowa z zamiarem "ogłoszenia się dyktatorem", ale natrafiwszy na opór miejscowych władz narodowych wyjechał do Paryża 29.XII.1863. Na polecenie Mierosławskiego Jan Kurzyna z odsuniętymi od wpływów ludźmi lewicy utworzył tajne Towarzystwo Patriotyczne, pozostające w opozycji do RN, które nawiązało stosunki z lewicowymi grupami opozycyjnymi w kraju, a w Warszawie z Kołem Rewolucyjnym. Generał zachęcał swoich zwolenników do obalenia RN, działania te spowodowały wydanie przez RN 17.II.1864 "aktu sprawiedliwości" wobec Mierosławskiego. W akcie rząd wyłożył przyczyny usunięcia generała ze stanowiska oraz uznał go za "nieprzyjaciela Polski", pozbawionego obywatelstwa polskiego za nieposłuszeństwo władzy narodowej i "rozrywanie jedności narodu".